-İnsan maddi/fiziki yapısıyla nesneleri görür onları algılar, araştırır onlar hakkında değerleri üzerinden bilgi sahibi olur. Onu gönlünde olumlu yahut olumsuz şekilde işler, değerlendirir ve nihayetinde ruhu ile sever yahut nefret eder. Bu durum insanın maddi ve manevi boyutlarıyla birlikte varlığını ve nesnelerle/hayatla olan ilişkisini ortaya koyar.
Kuran-ı Kerim’de altmış beş yerde insan, onsekiz yerde ins, bir yerde insi, bir yerde enasi, çoğul olarak nas şeklinde ise 230 yerde insan kelimesi geçer.
Arapça ‘‘ans’‘ kelimesinden türediği ifade edilir. Aramice’de (Süryani) inaş, anaşa ve enüş kelimeleri aynı kökenlidir. Akatça İbranice enüş, halk kavim anlamında ise nişu kelimeleri aynı kökten gelir ve aynı anlamı taşır.
İnsan kelimesi aynı kelimenin ‘‘unutan varlık’‘ anlamında ‘‘ins’‘ kökünden, kendisine öğretilen varlık anlamında ‘‘inas’‘, çok hareket eden anlamında ‘‘nvs’‘ kökünden türediği ifade edilir.
Dede Korkut tarihte bilindiği kadarıyla Türklerde ilk kez 1400 yıl önce insan kelimesini kullanmış ‘‘oğlum sen insansın, hayvanıla müsahip olmagıl’‘ der.
Tüm âlemlerin yaratanı ve sahibi olan Allah, kendi varlığının bilinmesi ve kendi yaratıcısına itaat eden, boyun büken *(Hud Suresi: Semud Kavmine de kardeşi Salih’i gönderdik. Dedi ki: Ey kavmim Allah’a kulluk edin; Sizin Ondan başka Tanrınız yoktur. O sizi yerden var etti ve size orayı mamur hale getirme görevi verdi. O halde ondan mağfiret isteyin; sonra Ona tövbe (tevbe) edin. Şüphesiz Rabbim yakındır, duaları kabul eder.) yeryüzünün ‘‘halifesi’‘ olarak onu imar edebilecek, mahlûkatın en şereflisi olmaya layık durumda bulunan ‘‘insanı-âdemi yaratmayı murat etti. Daha önce yarattığı ve sadece ibadetle vazifelendirdiği meleklere bu iradesini şu şekilde beyan etti.
*(Bakara 30) ‘‘Hani Rabbin Meleklere: ‘‘Ben yeryüzünde bir Halife yaratacağım’‘ demişti. Onlar: ‘‘Biz seni eksiksiz bilirken ve durmadan övgü ile tenzih ederken orada fesat çıkaracak ve kan dökecek birini mi yaratacaksın?’‘ dediler. Allah ‘‘şüphe yok ki ben sizin bilmediklerinizi bilirim’‘ dedi.
*Bakara 31: Ve Âdeme bütün isimleri öğretti. Sonra bunları meleklere gösterip ‘‘sözünüzde doğru iseniz şunların isimlerini bana söyleyin’‘ dedi.
*Bakara 32: ‘‘Seni eksik sıfatlardan tenzih ederiz. Senin bize öğrettiklerinden başka bizim hiçbir bilgimiz yoktur. Şüphesiz İlim ve hikmet sahibi olan ancak Sensin’‘ diyerek Allah’ı teşbih ve tenzih ettiler.
*Bakara 33 ‘‘ Ey Âdem! Bunların isimlerini onlara bildir.’‘ Dedi. Onlara bunların isimlerini bildirince ‘‘Size ben göklerin ve yerin gizlisini kesinlikle bilirim; yine sizin açıkladığınızı da gizlediğinizi de bilirim, demedim mi’‘ buyurdu.
Kur’an-ı Kerim’de insanın yaratılışı ile ilgili insanların anlayabileceği şekilde, (Tevrat ve Hristiyan teolojisine sapmadan) açık olarak ve oldukça çok anlatımıyla birbirini tamamlar şekliyle farklı ayetler bulunur. Bu ayetlerde de ifade edildiği gibi insanın yaratılışı birçok farklı aşamadan geçtikten sonra meydana gelmiştir. Temel mahiyette olan bu ayetlerin bir kısmı şu şekildedir..
Sad Suresi 71-72: Hani Rabbin meleklere demişti ki; Ben çamurdan bir insan yaratacağım. 72-Ben ona düzgün bir şekil verip ruhumdan üflediğim zaman, siz de onun önünde secdeye kapanın.
*1-Toprak Safhası: Allah Âdem’i Topraktan yarattı. Sonra ona ol dedi o da hemen oluverdi. (Ali İmran-59)
2-Çamur Safhası: Allah yarattığı her şeyi en güzel şekilde yaratmış ve insanı yaratmaya da çamurdan başlamıştır. (Secde-7)
3-Yapışkan çamur Safhası: Şüphesiz biz onları (Âdem ve neslini) yapışkan bir çamurdan yarattık. (Saffat-11)
4-Havada kurumuş çamur safhası: Ant olsun Biz insanı (havada) kurumuş bir çamurdan, şekillenmiş bir balçıktan yarattık. (Hicr-26)
5-Ateşte pişmiş safhası: Allah insanı ateşte pişmiş çamura benzeyen bir balçıktan yarattı. (Rahman-14) * İslam İhsan
Gelecek haftaki yazımız ‘‘insanın yaratılışıyla devam edecektir.
