Merhaba ‘ Kayseri Anadolu Haber’ gazetesinin değerli okuyucuları. Bu hafta Hukuk Günlüğü köşemizde Hukuki müeyyide türlerinden Hukukta Geçersiz Sayma (Hükümsüzlük) konusu üzerinde duracağım. Şöyleki, hukuki işlemlerin (muamelelerin) hukuk kurallarının emrettiği şekle uygun olarak yapılması gerekir. Bir muamelenin hukuk kuralı tarafından belirlenen şekil ve şartlara uygun olarak yapılmaması halinde hukuki işlem (muamele) hüküm ifade etmez, geçersiz sayılır. Buna hukukta hükümsüzlük denilir. Hükümsüzlük, şekil ve şartların eksikliğinin ağırlık derecesine göre Yok sayma, Butlan, Tek taraflı bağlamazlık şeklinde ortaya konulur.
Yok sayma, hukuki bir muamelenin esas unsurlarından birinin eksik olması veya işlemin ilgisiz ve yetkisiz kimseler tarafından yapılması halinde işlemin yapılmamış sayılmasıdır. Örneğin evlenme işlemi resmi evlendirme memuru önünde tarafların açık beyanlarıyla sözlü olarak yapılmamış ise evlenme akdi yok sayılır. Böyle bir işlem hiçbir hukuki sonuç doğurmaz. İdari bir işlem olarak kendi yetki alanına girmeyen bir konuda idarenin aldığı bir karar yine yok sayılır. Örneğin Üniversite Senatosunun yetki alanına giren bir konuda Belediye Meclisinin aldığı karar yok sayılır. Yok sayılan böyle bir işlemin geçersiz sayılması için mahkemenin karar vermesine gerek yoktur.
Butlan ise, hukuki muamelenin yapılmış olmasına rağmen şekil ve esas bakımından emredici yasal kurallara uyulmaması halinde yapılan bir muamelenin geçersiz sayılmasıdır. Burada işlem yok sayılmamakta ancak şekil ve şartlar yerine getirilmek suretiyle geçerli sayılıp, uygulamaya konulmaktadır.
Hukuki müeyyide türlerinden biri olan hukuki hükümsüzlüklerin bir diğer şekli ise Tek Taraflı Bağlamazlıktır. Tek taraflı bağlamazlık, bir hukuki işlemin geçerliliğinin belirli bir kişi veya makamın onayına bağlı bulunduğu halde bu onay alınmadan bir işlem yapılması halinde bu hukuki işlemin geçersiz sayılmasıdır. Örneğin velisinin ( anne-baba) rızası olmadan reşit olmayan bir çocuğun yaptığı veya vasisinin rızası olmadan fiil ehliyeti olmayan bir kısıtlının yapmış olduğu bir satım sözleşmesi geçersiz sayılır. Çocuğun velisi veya kısıtlının vasisi satıma itiraz ediyorsa işlem (sözleşme) geçersizdir. Eğer veli veya vasi rıza gösteriyorsa sözleşme o zaman uygulanacaktır. Karşı tarafın tek taraflı sözleşmeden vazgeçme hakkı yoktur. Böylece tek taraflı bağlamazlık söz konusudur ve Medeni Kanunumuz reşit olmayan Çocuğu veya fiil ehliyeti olmayan Kısıtlıyı korumaktadır(MK.md.15).
Diğer bir uygulanan müeyyide türü İptal etmedir. İptal etme idari bir işlemdir. Kamu idarelerinin yapmış olduğu işlemlerin veya almış olduğu idari kararların hukuk kurallarına aykırı olması halinde yetkili Mahkemece o işlemin veya kararın iptal edilmesidir. Diğer bir ifade ile daha önceden idarece alınmış karar veya yapılmış işlemin hukuk kurallarına uymadığı anlaşılması halinde Mahkemece kararın ortadan kaldırılmasıdır. Örneğin yasaya uygun olmadan çıkarılan bir yönetmeliğin ilgililerce İdare Mahkemesine açılan bir dava ile iptal edilmesi gibi.
