Merhaba “Kayseri Anadolu Haber” gazetesinin değerli okuyucuları. Bu hafta Hukuk Günlüğü köşemizde Hukuki Müeyyide (Yaptırım) Türleri üzerinde duracağım. Şöyle ki; günümüzde devletin hukuk sistemi içerisinde uygulama imkanına sahip olduğu Ceza Verme, Zorla Yaptırma (Cebri icra), Tazminat Ödetme, Geçersiz Sayma (Hükümsüzlük), Yok Sayma, Butlan, Tek Taraflı Bağlamazlık, İptal Etme gibi bazı müeyyide türleri bulunmaktadır.
Ceza Verme müeyyide türü, özellikle Ceza hukuku kapsamı içinde yer alan 2004 tarih ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’na göre suç teşkil eden fiilleri işleyen kimselere devlet tarafından uygulanır. Ceza verme, ceza kanunu hükümlerine aykırı davranışta bulunan insanın kişiliğini doğrudan maddi ve fiziki bir şekilde etkilemek amacıyla yetkili Devlet organları tarafından uygulanan zorlama veya zorla alıkoyma şeklinde bir tepkidir. Ölüm cezası, hapis cezası, para cezası gibi örnekleri vardır.Türk Ceza Kanunu’na göre işlediği suça karşılık yaptırım olarak uygulanan cezalar, hapis ve adli para cezaları şeklindedir (TCK.md.45). Hapis cezaları, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası, müebbet hapis cezası ve süreli hapis cezası (TCK.md.46) şeklindedir. Süreli hapis cezası, bir aydan az ve yirmi yıldan fazla olamaz. Bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, kısa süreli hapis cezasıdır (TCK.md.49). Kısa süreli hapis cezası, suçlunun kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığa ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre para cezasına çevrilebilmektedir (TCK.md.50).
Diğer bir müeyyide türü, özellikle Borçlar Hukukundan doğan, özel hukuk ilişkilerinden dolayı yükümlülüklerini yerine getirmeyen kimselere karşı uygulanan cebri icra (zorla yaptırma) dır. Devlet, yetkili kıldığı organları vasıtasıyla bu yükümlülüğün yerine getirilmesini sağlar. Şöyleki yükümlülüğünü yerine getirmeyen borçlunun bu borcu, devlet gücü ile icra yoluyla gerçekleştirilir. Yani devlet, alacaklının alacağını, borçludan zorla alır ve alacaklıya verir. Alacaklının kendisi zorla bu alacağını yerine getirmeye hakkı yoktur. Aksi halde suç işlemiş olur. Borçlu borcunu ödemediği zaman ceza görmez. Ancak alacaklı icra mahkemesine veya icra dairesine başvurarak alacağının zorla alınmasını isteyebilir. İcra daireleri, borçlunun haczedilebilir mallarına el koyarak onları satar ve satılan malın parasından alacaklıya alacağını öder. Böylece kişinin özel hukuktan doğan yükümlülüğünü (borcunu) zorla yerine getirmesi sağlanır.
Hukuki müeyyide türlerinden Tazminat Ödetme ise, hukuka aykırı bir davranış sonucunda başkasına verilen zararın ödetilmesidir. Bu hukuka aykırı davranıştan doğan zarar, bir yükümlülüğün (borcun) zamanında yerine getirilememesinden olabileceği gibi haksız bir fiilden yani hukuka aykırı bir eylemden ileri gelebilir. Şöyleki, Borçlar Kanununa göre yükümlülüğünü zamanında yerine getirmediği için karşı taraf zarar görmüşse veya bir taraf haksız olarak diğer tarafa saldırıda bulunup zarar vermişse bu zararın parasal değeri kendisine mahkeme kararıyla tazminat olarak ödettirilir. Hukuka aykırılığı ve zararı tespit etme yetkisi yargı organına aittir. Tazminata hükmedilebilmesi için mutlaka bir zararın meydana gelmiş olması gerekir. Bu zarar maddi nitelikte olabileceği gibi kişiliğe bağlı hakların ihlal edilmesi halinde manevi zarar şeklinde de ortaya çıkabilir. Zararın niteliğine göre maddi veya manevi tazminata ve miktarına hükmedecek merci mahkemedir.
