Kayseri’de ulaşım ücretlerine yapılması gündeme gelen zam, vatandaşın geçim mücadelesini yeniden tartışmaya açtı. Henüz 21 gün önce ekmeğe gelen zammın ardından ulaşım maliyetlerinin de artması, özellikle dar gelirli ailelerin bütçesini daha da zorlayacak. Peki, asgari ücretle geçinmeye çalışan bir aile, her geçen gün artan yaşam maliyetleri karşısında nasıl ayakta kalacak?
Bir aileye yalnızca ekmek ve ulaşım 8 bin lirayı aşıyor
Kayseri’de ekmek fiyatı 200 gram için 16 TL’ye yükselirken, tam bilet ücretinin 48 TL, indirimli bilet ücretinin ise 27 TL olması gündemde. Bu rakamlar üzerinden yapılacak basit bir hesap bile vatandaşın karşı karşıya olduğu ekonomik yükü gözler önüne seriyor. Dört kişilik bir ailenin günde üç ekmek tükettiğini düşünelim. Günlük 48 TL olan ekmek masrafı, bir ayda 1.440 TL’ye ulaşıyor. Üstelik bu hesap yalnızca ekmeği kapsıyor; mutfaktaki diğer temel ihtiyaçlar henüz hesaba katılmış değil.
Gelelim ulaşıma. İki çocuğun her gün okula toplu taşımayla gidip geldiği, bir yetişkinin de işe ulaşım için sabah ve akşam toplu taşıma kullandığı bir aileyi ele alalım. Çocukların indirimli, yetişkinin ise tam bilet kullandığı varsayımıyla günlük ulaşım gideri 216 TL’ye ulaşıyor. Ayda 30 gün üzerinden hesaplandığında bu tutar 6.480 TL oluyor. Böylece yalnızca ekmek ve ulaşım masrafları aylık 7.920 TL’yi buluyor. Bu tutara kira, elektrik, su, doğal gaz, diğer gıda ürünleri, okul masrafları ve sağlık harcamaları dahil değil.
Asgari ücretli bir aile bütçesini nasıl denkleştirecek?
Asgari ücretin 28 bin 75 TL olduğu bir tabloda, yalnızca iki temel ihtiyaç için yaklaşık 8 bin TL ayırmak zorunda kalan bir aileyi bekleyen soru oldukça açık. Geriye kalan parayla ay sonu nasıl getirilecek? Elbette her ailenin tüketimi ve ulaşım düzeni farklı. Ancak burada asıl mesele, tek bir ailenin yaptığı harcamadan çok, temel ihtiyaçların toplam gelir içindeki payının giderek büyümesi. Vatandaş artık yalnızca market alışverişini değil, ay sonunda gelecek faturaları, ödenecek kirayı ve çocuklarının okul giderlerini de hesaplamak zorunda. Her yeni zam, zaten sınırlı olan aile bütçesinden bir parçayı daha alıp götürüyor.
Akaryakıttan faturaya, her kalemde artan maliyet
Akaryakıt fiyatlarındaki değişimler, ulaşım maliyetleri ve temel tüketim ürünlerinin fiyatları vatandaşın günlük yaşamını doğrudan etkiliyor. İnsanlar bir yandan geçimlerini sağlamaya çalışırken diğer yandan sürekli değişen fiyatlara yetişmeye uğraşıyor.
Üstelik kış aylarının yaklaşmasıyla birlikte doğal gaz ve ısınma giderleri de aile bütçesinde daha fazla yer tutacak. Vatandaş şimdi de kışın artacak faturaları düşünmek zorunda. Kira mı ödenecek, mutfak mı doldurulacak, çocukların ihtiyaçları mı karşılanacak, yoksa ısınma giderleri mi öncelik olacak? Bir ailenin bu ihtiyaçlardan birini karşılayabilmek için diğerinden kısmak zorunda kalması, geçim mücadelesinin ne kadar ağırlaştığını gösteriyor.
Kayseri üst üste zam geliyor, peki vatandaşın refahı ne olacak?
Kayseri her geçen gün büyüyen, gelişen ve güzelleşen bir şehir. Ancak bence bir şehrin gelişmesi sadece yeni yatırımlarla, yapılan yollarla ya da büyüyen ekonomisiyle ölçülmemeli. Asıl önemli olan, bu şehirde yaşayan insanların hayatlarını ne kadar rahat sürdürebildiği. Çünkü Kayseri büyürken burada yaşayan vatandaşların da refah içinde yaşaması, geçim sıkıntısı çekmeden hayatını sürdürebilmesi gerekiyor. Şehrimiz gelişirken vatandaşın da bu gelişimi hayatında hissetmesi, geleceğe daha umutla bakabilmesi en az yapılan yatırımlar kadar önemli.
Ulaşım, vatandaşın lüksü değil, günlük hayatın temel ihtiyaçlarından biri. Çocuklar okula, yetişkinler işlerine gitmek zorunda. Bu nedenle ulaşım ücretlerinde yapılacak artışlar değerlendirilirken vatandaşın gelir düzeyi ve geçim koşulları da göz önünde bulundurulmalı. Elbette akaryakıt, işletme ve bakım maliyetleri ulaşım hizmetlerinin giderlerini etkiliyor. Ancak maliyetlerin artması, yükün ne ölçüde vatandaşa yansıtılacağı sorusunu ortadan kaldırmıyor. Belediyelerin ve ilgili kurumların, hizmetin sürdürülebilirliğiyle vatandaşın ödeme gücü arasında denge kurması gerekiyor.
Vatandaş artık yeni bir zammı kaldırabilir mi?
Bugün Kayseri’de pek çok ailenin ortak kaygısı aynı. Geçim şartları daha ne kadar ağırlaşacak? Ekmek, ulaşım, kira ve faturalar peş peşe bütçeyi zorlarken vatandaşın yeni zamları karşılayacak gücü giderek azalıyor. İnsanlar yalnızca temel ihtiyaçlarını karşılamak değil, ay sonunda bir miktar para biriktirebilmek, çocuklarının ihtiyaçlarını eksiksiz karşılayabilmek ve gelecek kaygısı yaşamadan hayatlarını sürdürebilmek istiyor.
Kayseri gibi büyüyen ve gelişen bir şehirde hedef, yalnızca şehrin büyümesi değil, bu büyümenin vatandaşın yaşam kalitesine de yansıması olmalı. Bunun için temel hizmetlerde sosyal denge gözetilmeli, dar gelirli ailelerin üzerindeki yükü hafifletecek çözümler üretilmeli. Çünkü mesele yalnızca ekmeğin kaç lira olduğu ya da otobüs biletinin ne kadar zamlandığı değil. Mesele, insanların bütün bu giderleri karşılayabilecek bir gelire sahip olup olmadığı.
Asıl soru şu: Vatandaş her gün biraz daha pahalılaşan hayatın içinde geçinmeye çalışırken, yeni zamların yükünü daha ne kadar taşıyabilecek?
