İnsanların otoriteye nasıl boyun eğdiklerini öğrenmeye hazır mısınız?
Nazi savaşını bilirsiniz, Hitlerin Moskova’yı işgal etme planı… İnsanlık tarihinin en kanlı savaşı…
Neden kanlı savaş diyorlar? Çünkü 27 milyon insan hayatını kaybetti.
Bu savaşta görev alan Adolf Eichmann, bir diğer adı ‘Nazi savaş suçlusu’…
Adolf Eichmann’ın yakalanıp yargılanmasından 3 ay sonra, Yale Üniversitesi psikologlarından Stanley Milgram bu konuyla ilgili bir deney yapma kararı aldı. Deneye başlamadan ilk önce şu soruları sordu, ‘Eichmann ve Yahudi Soykırımında yer alan yüzbinlerce yancısı sadece onlara verilen görevi yerine getiriyor olabilir miydi? Onların hepsi yancılık suçuyla suçlanabilir miydi?’
Deneyde ki olay şu, insanlar kendi görüş, düşünce ve vicdanlarına rağmen, otoritenin emirlerini yerine getirmeye olan yatkınlıklarını gözlemleyebilmek.
Deney sonrasında çok eleştiri aldı. Çünkü deneyde aldatma kullanıldı. Deneye katılan kişiler, karşısındakine zarar verdiklerine inandılar. Ama bana göre işin içinde bilim varsa ve deney sonucunda sorulan sorunun cevabı bulunursa her şey mubahtır…
Biraz deneyden bahsedeyim, deneye katılacak kişilere gazete ilanıyla ulaşıldı. İlk önce hep erkek seçildi. Deneye katılan kişilere ceza uygulamanın öğrenmedeki öneminin ölçüleceği söylendi.
Kapalı bir odada öğretmen ve öğrenci olacaktı. Kimin öğrenci kimin öğretmen olacağını belirlemek için kura çekildi. Ancak odadaki diğer katılımcı zaten deney grubundan biri olduğu için, iki kura kağıdına da öğretmen yazılmıştı ve böylece denek, her türlü öğretmen olacaktı.
Kişiler birbirilerinin göremeyeceği ama seslerinin duyulacağı bir odaya geçtiler. Öğretmen öğrenciye bazı sorular soracak eğer öğrenci bilemez ise, öğretmen onu elektroşok ile cezalandıracaktı. Tabi gerçekte şok uygulanmıyordu.
Ayrıca deneyde otoriteri temsil eden bir gözlemcide bulunuyor. Gözlemci, denek yani öğretmenin yanında bulunacak. Denek, deneyi her durdurmak istediğinde, otoriter olan gözlemci şunu dedi, ‘ Lütfen devam edin. Deney için devam etmeniz gerekiyor. Devam etmeniz kesinlikle çok önemli. Başka seçeneğiniz yok, devam etmek ‘zorundasınız.’
Deney ancak denek en yüksek şok olan 450 voltu 3 kere art arda uyguladıktan sonra durduruluyordu.
Deney sonucunda şu kanıya varıldı: denekler en yüksek voltu, vicdani ve ahlaki olarak kötü hissetmiş olsalar bile, uyguladıkları görüldü.
Yani: Bazı insanlar otoriteye boyun eğip, kendi ahlaki değerlerini hiçe sayıp acımasızlaşabiliyor.
Peki, Nazi suçlusu Adolf Eichmann kendi vicdanıyla mı hareket etti? Yoksa karşı koyamadığı bir otoritemi onu yönlendirdi?
Hayatın olağan akışında karşımıza çıkan otoritelere itaat etmemek kendi doğrumuzda hareket etmek çok önemli! Aksi halde yaptığımız davranışların sonuçları çok büyük olabilir.
