1967-68 yılları. Sivas ,Kangal İlçesine bağlı Çamurlu köyünde Kafkas atı yetiştiriciliği yapan, Buhune Kazım iki tane At satmış.
Alıcı, başka köyden Atlarını teslim almak için çamurlu köyüne gelmiş.
Buhune Kazım Urgan kullanarak At yakalama konusunda mahir bir kişi..
İlk Atı , tam isabet ile Boynuna attığı urgan ile yakalayarak Alıcıya teslim etmiş , Alıcı da teslim aldığı Atın ayaklarını çapraz bağ ile bağlayarak çayıra salmış.
Buhune Kazım , İkinci Atı yakalamak için hamle yapmış ,atılan urgandan ürkerek sıçrayan at , ters düşmüş ve ayağı kırılmış.
Alıcı, itiraz ederek ayağını kırdığın atı almam demişse de , Buhune Kazım, “Daha önceden belirlediğimiz atlar bunlar olduğu için yakaladım, sana teslim ettim” demiş.
Anlaşmazlık çözüm bulamayınca. Köyün değerli Din adamı Kemal Efendi ye gitmişler ve durumu anlatmışlar.
Buhune Kazım ; “iki Ata, baktı ve aldı”. Ben teslim ederken Bir Atın ayağı kırıldı. Bana iki Atın da parasını vermesi gerekir demiş.
Alıcı ; “Önceden belirlediğimiz iki Atın” ,Birincisini teslim aldım ama ikinci Atı bana teslim etmeden ayağını kırdı, onun için ikinci Atın bedelini ödemek istemiyorum demiş.
Kemal Efendi her iki tarafı dinledikten sonra.
- Kazım , Sen Atı sattın ama Atı yakalayarak alıcıya teslim edene kadar At senin sayılır. Alıcı ayağı kırılan Atın bedelini ödemek zorunda değil demiş.
- Alıcıya dönerek; Sen de Atları önceden tesbit ettin , beğendin , aldın. Fakat teslim almadan bir kaza oldu ve Atın ayağı kırıldı ve sana bir At sağlam teslim edilemedi. Sorumluluk sana ait değilse de İnsani açıdan mağdur olan satıcıya bir şey vermek uygun olur demiş.
Alıcı derhal elini cebine atmış ve bir miktar parayı Buhune Kazım’a vermiş.
Hukuk dilinde bu uygulamaya. HAKKANİYET denir.( Takdir yetkisini somut olayın özelliklerine uygun olarak ve adalet ilkelerini gözeterek kullanmasını ifade etmektedir.)
Her iki taraf da bu karardan dolayı mutlu ve memnun kaldılar.Allah Kemal Efendiden ve onu dinleyerek sulh olanlardan razı olsun.
Mesela; Fakir bir adamın oğlu deli ise, komşuya verdiği zarardan dolayı Baba sorumlu değildir.
Zengin bir adamın oğlu deli ise komşuya verdiği zararı ödeme konusunda HAKKANİYET gereği ödemek zorunda kalması gibi. Haklısın ama sorumlusun.
Bir örnek daha vermek gerekirse.
Elektrik direklerinde “Yüksek Gerilim” yazan tabelalar vardır.
Fakirin İneği direğe sürtünürken Elektrik akımına kapılarak öldüyse.
Elektrik firmasının Fakirin mağduriyetini ödemesi vicdanen uygun olacaktır. “Kusursuz sorumluluk “ Kusuru yok ama sorumluluk hissetmesi gibi.
Bir örnek daha verelim. Mercedes araç ile bir kişi yolda giderken , yola çıkmaması gereken At ile giden bir kişiye çarparak Atı öldürdüyse.Kişinin geçim kaynağı olan Atın bedelini ödemesi , mağduriyetini gidermesi uygun olur. Hakkaniyet olur.
Hatasız, Dertsiz kul olmaz.
Salih kul olmayı mevlam nasip etsin.
Selametle.
Not: “Buhune”: Çerkeslerde Bir sülale ismidir.
