Saat kulesi, TDK sözlük anlamı ile “şehrin merkezinde yer alan ve üzerinde saat bulunan kuleyi” ifade etmektedir.
Tarih sahnesinde; antik Mısır tarafından güneş saatleri ile Sümer ve Babil’lilerin kullandıkları kum saatleri bir tarafa, bireysel saat kullanımının yaygınlaşmadığı dönemlerde bu ihtiyacı gidermek maksadıyla büyük yapıların tepelerine yerleştirilmesiyle ortaya çıkmıştır saat kuleleri.
Günümüzde kol saati ve hatta cep telefonu gibi teknolojik ilerlemeler karşısında saat kaç oldu diye saat kulesine bakan var mıdır? Bence artık kulenin güzel bir fotoğrafını çekmek veya fonda birlikte fotoğraf çekinmek için daha çok kullanılmaktadır.
Sonraki zamanlarda ise başlı başına saat için hususi kule inşaatı yapımı başlamıştır. Daha da ilerleyen zaman içinde halkın klasik buluşma noktası olarak da kullanılan meşhur saat kuleleri git gide şehirlerin simgesi ve dekorasyonu olarak da kendine yer bulmuştur. Yerli ve yabancı çok sayıda turistin gezi güzergâhında önemli uğrak noktalarından biri halini almıştır.
Bu nedenle de inşa yeri olarak şehrin en merkezi yerleri tercih edilmiştir. Merkezi yerde olmasının doğal sonucu olarak halkın koşuşturmasına, günlük telaşına, yoğun araç trafiğine, gösteri, konferans, miting gibi pek çok etkinliğe en iyi şahitlik eden tarihi ve kültürel mirasımız olan bir yapıdır. Gördüklerini ve duyduklarını bize anlatabilse kim bilir neler öğreneceğiz onlardan.
Bir yönüyle bizlere nereye koşuyorsun? Neden koşuyorsun? Daha ne kadar koşacaksın? Gibi soruları hatırımıza getiren adeta bir filozof kesilen yapılardır. Berlin’deki bir saat kulesinde “Her şeyin zamana ihtiyacı varken, zamanın da her şeyi tüketen bir yanı vardır” yazılıdır.
Londra’da 1288 yılında yaptırılan “Big Ben Saat Kulesi” bunların içinde yer alan en ünlü yapılardan birisidir. Kutsal Mekânımız Kâbe’de bulunan ve oradaki varlığı içime sinmeyen dünyanın en büyük saat kulesi “Zemzem Tower” binası da üzerinde yine bir saat kulesi ihtiva etmektedir. Dünyanın en meşhur saat kulelerinden birisi de 1490 yılında Prag’da yaptırılan “Astronomik Saattir”. Aslına bakılırsa İtalya’da bulunan “Pisa Çan Kulesi” de zamanı hatırlatmak amacıyla yaptırılmıştır
Ülkemizde ise; Osmanlı İmparatorluğu zamanında valilere gönderilen ferman ile inşa ettirilen İzmir Saat Kulesi, Dolmabahçe Saat Kulesi, Bursa’daki küçücük bir saate sahip kule gibi, Kayseri Cumhuriyet Meydan’ında bulunan 114 yaşında olan Saat Kulesi şehrimizin en önemli alamet-i farikalarından birisidir.
Mondros Mütarekesi'nden sonra işgallere karşı kurulan Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti merkezi olarak kullanılmıştır.
Kuleye bitişik olarak yapılan küçük oda zamanında muvakkithane (güneşe bakılarak namaz vakitlerini belirten yer) olarak kullanılmıştır. Kulenin dört tarafında birer adet saat bulunmaktadır. Mustafa Kemal Atatürk, Kayseri’ye geldiğinde burada Kayseri halkına hitap etmiştir.
Saat kulesinin tepesinde rüzgârın yönünü anlamak için bir “ok” bulunmaktadır. Bunda Osmanlı Türkçesi harfleri ile yönler yazılıdır.
Yazıma Edip Cansever tarafından saat kulesi hakkında yazılan şiirle son veriyorum. Dilerim ki zor ve sıkıcı zamanlar hiç olmasın, güzel zamanlar hiç bitmesin..
Saat Kulesi
Nereden gelmiş bu denizsiz kente bu yaşlı martı?
Konmuş saat kulesinin üstüne,
Öyle bir zamansızlıktan izliyor beni,
Çağırsam hemen çıkıp gelecek, biliyorum!
Çok eski bir oyundan kılıksız bir haberci gibi.
****
Her şey yitip gidiyor, üstelik bu akşamüstü saatlerinde,
Şu akarsu ne kadar eski, şu tepe ne kadar eski,
Oysa yepyeni görünüyor ikisi de.
Şakalaşmakta zamanla saat kulesi.
Edip Cansever
