Türkiye'nin ilk uçak fabrikalarından biri neden Kayseri'ye kuruldu? Cıngı anlattı
Türkiye'nin ilk uçak fabrikalarından biri için neden Kayseri seçildi? Murat Cahid Cıngı, yaklaşık 100 yıl önce alınan kararın ayrıntılarını paylaştı.
AK Parti Kayseri Milletvekili Murat Cahid Cıngı, Türkiye’nin ilk uçak fabrikalarından TOMTAŞ’ın neden Kayseri’de kurulduğunu anlattı.
Cumhuriyet’in ilk yıllarında İstanbul, İzmir ve Eskişehir gibi şehirler yerine Kayseri’nin tercih edilmesinin nedenlerine değinen Cıngı, fabrikanın kuruluş sürecindeki zorlukları ve şehre kazandırdıklarını paylaştı.
AK Parti Kayseri Milletvekili Murat Cahid Cıngı, Kayseri’nin havacılık tarihine ilişkin dikkat çeken bir paylaşım yaptı. ‘Kayseri 1920’lerde Tayyare Fabrikası için neden tercih edildi?’ sorusuna yanıt veren Cıngı, 1925 yılında alınan kararın arkasındaki nedenleri ve TOMTAŞ’ın kuruluş hikayesini anlattı.
Neden Kayseri seçildi?
Türkiye’nin uçak fabrikası kurma kararı aldığı dönemde farklı şehirlerin çeşitli avantajlara sahip olduğunu belirten Cıngı, şu ifadeleri kullandı:
‘1925’te Türkiye bir uçak fabrikası kurmaya karar verdiğinde İstanbul’un limanı, İzmir’in dış dünyaya açıklığı, Eskişehir’in ise askerî havacılık tecrübesi vardı. Buna rağmen harita üzerinde tercih Kayseri’den yana yapıldı. Millî Mücadele henüz birkaç yıl geride kalmış, Batı Anadolu’daki stratejik tesislerin savaş sırasında ne kadar kolay tehdit altında kalabildiği görülmüştü.’
Kayseri’nin Anadolu’nun merkezinde, kıyılardan uzakta bulunmasının tercih edilmesinde etkili olduğunu aktaran Cıngı, şehrin askeri sevkiyat ve lojistik açısından önemli bir konumda olduğunu belirtti.
Makineler deve ve kağnılarla taşındı
TOMTAŞ’ın 3 milyon 360 bin liralık sermayeyle kurulduğunu belirten Cıngı, bu tutarın 1925 yılı devlet bütçe gelirlerinin yaklaşık yüzde 2’sine karşılık geldiğini ifade etti.
Fabrikanın kuruluşunda yaşanan ulaşım zorluklarına da değinen Cıngı, ‘Kayseri tercih edildiğinde şehir böylesine ileri bir sanayi yatırımı için hazır sayılmazdı. Demiryolu henüz fabrikaya kadar ulaşmıyordu. Almanya’dan getirilen makineler Hamburg’dan gemilerle İskenderun’a, oradan trenle Ulukışla’ya taşındı. Yolun son kısmında atlar, katırlar, develer, kağnılar ve arabalar devreye girdi’ dedi.
Türk teknisyenler Almanya'da eğitim aldı
6 Ekim 1926’da açılan fabrikanın yalnızca uçak üretimiyle sınırlı kalmadığını belirten Cıngı, teknik personel yetiştirilmesine de önem verildiğini aktardı.
Cıngı, ‘İlk etapta 18 Türk teknisyen Almanya’daki Junkers tesislerine gönderildi. Suphi Çidam, Haldun Rızatepe ve Kamil Şeref Endik gibi gençler uçak imalatı, montajı ve bakım tekniklerini öğrenerek yurda döndüler. Türkiye böylece yalnız makine satın almıyor, o makineyi kullanacak, tamir edecek ve zamanla üretecek insanı da yetiştiriyordu’ ifadelerini kullandı.
Kayseri'nin havacılık mirası devam ediyor
Fabrikada Alman, Amerikan, Polonya ve İngiliz uçaklarının üretim ve montaj çalışmalarının gerçekleştirildiğini aktaran Cıngı, 1939 yılından itibaren bakım, onarım ve revizyon faaliyetlerinin ağırlık kazandığını belirtti.
Burada yetişen teknik personelin Kayseri’nin sanayileşmesine önemli katkılar sağladığını ifade eden Cıngı, fabrikanın kurumsal devamı olan 2’nci Hava Bakım Fabrika Müdürlüğünün bugün Milli Savunma Bakanlığı bünyesinde bakım, modernizasyon, motor revizyonu, imalat ve Ar-Ge faaliyetlerini sürdürdüğünü hatırlattı.
