Kayseri'de bir köyün adı padişahtan geliyor! Diğerleri daha da şaşırtıcı

Kayseri'nin köylerinde her gün kullanılan, yol tabelalarında karşımıza çıkan ve nesilden nesile aktarılan isimlerin ardında birbirinden ilginç geçmişler bulunuyor. Kimi bir savaşın hatırasını yaşatıyor, kimi geçmişte bölgede yaşayan topluluklardan izler taşıyor, kimi ise yüzlerce yıl önce yapılan bir mesleği bugüne ulaştırıyor. Üstelik bazı isimlerin kökenine ilişkin anlatılar Osmanlı padişahlarına kadar uzanıyor.

Kayseri'nin Tomarza ilçesindeki 16 yerleşim yerinin isimlerine ilişkin derlenen bilgiler, bölgenin tarihi ve kültürel geçmişine farklı bir pencere açıyor. Oğuz boylarından Balkan göçlerine, tarihi şahsiyetlerden coğrafi özelliklere kadar uzanan bu isimlerin bazıları hakkında kesin bilgiler bulunurken bazıları ise halk arasında anlatılan rivayetlerle varlığını sürdürüyor.

Padişahın fermanıyla başlayan isim hikâyesi!

Tomarza'nın Pusatlı köyü hakkında anlatılan rivayet, Yavuz Sultan Selim dönemine kadar uzanıyor. Anlatıya göre 1514 yılında gerçekleşen Çaldıran Savaşı'na katılan ve silah kullanmadaki ustalıklarıyla öne çıkan kişiler, padişahın takdirini kazandı.

Rivayete göre bu kişilere Anadolu'da istedikleri bölgeye yerleşme hakkı tanındı. Yerleştikleri yere ise silah ve savaş aracı anlamlarına gelen Türkçe kökenli 'pusat' kelimesinden hareketle Pusatlı adını verdiler. Ancak bu anlatının tarihi belgelerle doğrulanmış kesin bir bilgi olmadığı, yörede aktarılan bir rivayet niteliği taşıdığı ifade ediliyor.

Bir köyün adı kahramanlıktan geliyor!

Böke ismi de en az Pusatlı kadar ilginç. Moğolca kökenli olduğu ifade edilen kelime, güçlü, yiğit ve kahraman kişi anlamlarıyla ilişkilendiriliyor. Yerleşim yerinde yaşayan insanların cesaretleri ve güçlü kişilikleriyle tanınmalarının bu adlandırmada etkili olduğu düşünülüyor.

Böke'de yaşayan ailelerin bir bölümünün geçmişte Kahramanmaraş'tan gelerek bölgeye yerleştiği de aktarılan bilgiler arasında bulunuyor.

Bir köyün geçmişinde dokuma tezgâhları var

Çulha ismi, bugün büyük ölçüde unutulmaya yüz tutmuş bir mesleğin izlerini taşıyor. Farsça kökenli olan kelime, geleneksel tezgâhlarda kumaş dokuyan kişiler için kullanılıyor.

Geçmişte halı ve kilim dokumacılığının yapıldığı yerleşim yerinin adının da bu uğraştan geldiği düşünülüyor. Çulha halkının kökeni ise Oğuzların Avşar boyuna dayandırılıyor.

İncili Çavuş'un adı Kayseri'de yaşıyor

Türk mizah kültürünün tanınmış isimlerinden İncili Çavuş'un adı da Tomarza'daki bir yerleşim yeriyle ilişkilendiriliyor. İncili köyünün isminin bu tarihi şahsiyetten geldiği aktarılıyor.

Bektaş'ın adı ise köyün kurucuları arasında bulunduğu anlatılan Bektaş isimli kişiye dayandırılıyor.

Kesir köyünün ismi hakkında da dini ve tarihi bir bağlantıdan söz ediliyor. Yöre halkı, bu adın İslam âlimlerinden İbn-i Kesir'den geldiğini anlatıyor. Ancak söz konusu bağlantının kesinliği konusunda yeterli bilgi bulunmuyor.

Binlerce yıllık geçmişi olan köy!

Tomarza'da yalnızca isimleriyle değil, tarihi geçmişleriyle de öne çıkan yerleşim yerleri bulunuyor. Bunlardan biri Ekinli.

Adını tarımsal faaliyetlerle ilişkilendirilen 'ekin' kelimesinden aldığı düşünülen köyün geçmişinin MÖ 5500'lü yıllara, Kalkolitik Çağ'a kadar uzandığı aktarılıyor. Bölgede Roma ve Bizans dönemlerine ait kalıntıların bulunduğu da ifade ediliyor.

Yerleşim yerinin nüfus yapısında Dulkadirli Türkmenleri ile Eymirli Yörüklerinin izleri bulunuyor. Ekinli isminin ortaya çıkmasında ise köy halkının uzun yıllardır çiftçilikle uğraşmasının etkili olduğu düşünülüyor.

Zamantı'nın bereketi köy isimlerine yansımış

Tomarza'daki bazı yerleşim yerlerinin isimleri doğrudan bölgenin doğal özellikleriyle bağlantılı.

Bostanlık isminin, Zamantı Irmağı çevresindeki verimli topraklarda yapılan sebze yetiştiriciliğinden kaynaklandığı düşünülüyor. Farsça kökenli 'bostan' kelimesinden türeyen isim, bölgenin tarımsal geçmişine işaret ediyor. Köy halkının kökeni Oğuz Türklerine dayandırılıyor.

Söğütlü ise adını bölgede yetişen söğüt ağaçlarından alıyor. Zamantı Irmağı yakınındaki yerleşim yerinde söğüt ağaçlarının yaygın olması, bu ismin ortaya çıkmasıyla ilişkilendiriliyor. Köyde mübadele döneminde Selanik'ten gelen Türkmen ailelerin çoğunlukta olduğu aktarılıyor.

Karamuklu'nun adı da bölgede yetişen bir bitkiden geliyor. Küçük ve koyu renkli meyveleriyle bilinen karamuk bitkisinin yaygınlığı, köyün bu isimle anılmasının nedeni olarak gösteriliyor.

Bu köyün eski adı Nurvana'ydı!

Bugün Işıklar olarak bilinen yerleşim yerinin geçmişte Nurvana adıyla anıldığı ifade ediliyor. Eski ismin Nurana biçiminden zamanla Nurvana'ya dönüştüğü anlatılıyor.

Daha sonra kullanılan Işıklar ismi de eski adla benzer biçimde aydınlık ve parlaklık kavramlarıyla ilişkilendiriliyor.

Güzelce'nin adının ise köy halkının güler yüzlü ve misafirperver kişiliğinden kaynaklandığı düşünülüyor. Yerleşim yerindeki ailelerin Oğuzların Avşar boyuna mensup olduğu aktarılıyor.

Bir köyün ismi hâlâ gizemini koruyor

Cücün, kökeni konusunda kesin bir sonuca ulaşılamayan isimler arasında bulunuyor. Halk arasında anlatılanlara göre yerleşim yeri Ermeniler tarafından kuruldu ve adına 'örenin önü' anlamına geldiği ifade edilen Cücün denildi.

Ancak bu açıklamaların bilimsel olarak kesin biçimde doğrulandığına ilişkin bir bilgi bulunmuyor. Köyde Erzurum muhacirleri, Bulgaristan göçmenleri ve çevre yerleşimlerden gelen ailelerin yaşadığı aktarılıyor.

İcadiye'nin adı ise Arapça kökenli 'icat' kelimesine dayanıyor. Bir şeyi bulmak veya meydana getirmek anlamındaki kelimenin yerleşim yerine neden verildiği bilinmiyor. Köy sakinlerinden birinin geçmişte yaptığı bir buluşla bağlantılı olabileceği düşünülse de bu görüşü destekleyen kesin bir kayıt bulunmuyor. İcadiye halkının kökeni Oğuzların Avşar boyuyla ilişkilendiriliyor.

Mağaralar köye adını vermiş

Koçcağız'ın isminin bölgede bulunan aynı adlı mağaralardan geldiği ifade ediliyor. Ancak mağaralara bu adın neden verildiği bilinmiyor. Kayıtlarda Koçcagız biçiminde de rastlanan isim, yöre halkı tarafından Koçcağız olarak söyleniyor.

Şiraz ismi İran'a mı dayanıyor?

Tomarza'nın en fazla soru işareti barındıran yer isimlerinden biri de Şiraz. Derleme Sözlüğü'nde 'sınır' anlamıyla yer alan şiraz kelimesinin, köyün Kayseri yolu üzerindeki konumuyla bağlantılı olabileceği düşünülüyor. Ancak yöre halkı arasında ismin gül bahçelerinden geldiği de anlatılıyor. İran'ın Şiraz şehriyle olası bir bağlantısı bulunup bulunmadığı ise bilinmiyor.

Farklı açıklamaların bulunması, yerleşim yerinin adının kökeni konusunda kesin bir sonuca ulaşılmadığını gösteriyor.

Her isimde başka bir geçmiş saklı

Tomarza'daki 16 yerleşim yerinin adlarına ilişkin bu bilgiler, Kayseri'nin kültürel geçmişinin yalnızca tarihi eserlerde değil, günlük yaşamda kullanılan isimlerde de iz bıraktığını gösteriyor.

Savaşlara katılan insanlardan göç ederek yeni bir yaşam kuran ailelere, dokuma tezgâhlarından verimli tarım arazilerine kadar uzanan bu geçmiş, bugün sıradan görünen pek çok isme farklı anlamlar kazandırıyor.

Kimi isimlerin kökeni dil bilimsel açıklamalarla ortaya konulabilirken kimileri hakkındaki anlatılar henüz kesinlik taşımıyor. Ancak yıllardır kullanılan bu adlar, Kayseri'nin geçmişinden bugüne ulaşan kültürel izler arasında yer alıyor.