Erkilet'in asırlık sırrı: Çerçilerin gizli dili Vartanca ne demek?
Kayseri'nin sevilen türküsü Erkilet Güzeli'ndeki bağ bozumu sözleri ne anlatıyor? Erkilet adının geçmişi ve çerçilerin gizli dili Vartanca'nın hikayesi…
Kayseri’nin geçmişten günümüze ulaşan en bilinen türkülerinden ‘Erkilet Güzeli’, yalnızca ezgisiyle değil, sözlerinde saklı kültürel izlerle de dikkati çekiyor. Türküde geçen bağ bozumu, Erkilet’in üzüm bağlarından çerçilerin kullandığı Vartancaya kadar uzanan köklü bir geçmişin kapısını aralıyor.
Bağ bozumu geleneği türküye yansıdı
Türküdeki ‘Erkilet güzeli neden bağ bozuyor?’ sözleri, üzümlerin olgunlaşmasının ardından gerçekleştirilen hasat dönemine işaret ediyor. Bağ bozumu olarak adlandırılan bu dönem, geçmişte bölge halkının en önemli tarımsal faaliyetleri arasında yer alıyordu.
Bir zamanlar üzüm bağları ve ceviz ağaçlarıyla ün kazanan Erkilet’teki bu gelenek, türkünün sözlerinde de kendisine yer buldu. Eserde geçen ‘Tek tek basaraktan, bade süzerekten’ ifadesinin ise bağ bozumunda üzümlerin ezilmesi ve suyunun süzülmesini anlattığı belirtiliyor.
Erkilet isminin geçmişi merak uyandırıyor
Erkilet adının nereden geldiğine ilişkin farklı anlatılar bulunuyor. Halk arasında aktarılan rivayete göre bölge, adını buraya göç eden bir Türk boyunun lideri olduğu söylenen Erkil Ata’dan aldı.
Bir başka etimolojik görüşte ise Erkilet adının kökeni, antik çağda kullanıldığı ileri sürülen ‘Arkalı’ adına dayandırılıyor. Kesinlik kazanmayan bu görüşler, bölgenin geçmişinin ne kadar eskiye uzandığını göstermesi bakımından önem taşıyor.
Erkiletli çerçilerin gizli dili: Vartanca
Erkilet’in kültürel mirasında yalnızca türküler ve bağcılık bulunmuyor. Geçmişte köy köy dolaşarak satış yapan Erkiletli çerçilerin, müşterilerin konuşulanları anlamaması için kendi aralarında ‘Vartanca’ adı verilen özel bir dil kullandıkları aktarılıyor.
Bu dilde ‘Vartan’ kelimesinin yurt veya vatan, ‘Vartanlı’ sözcüğünün ise hemşeri, yani Erkiletli anlamına geldiği ifade ediliyor. Çerçilerin ticaret sırasında geliştirdiği bu söz varlığı, Erkilet’in günümüze ulaşan dikkat çekici kültürel değerleri arasında gösteriliyor.
Bir türküden daha fazlası
Adı, bağları, çerçileri ve kendine özgü diliyle Erkilet, yüzyıllar öncesinden bugüne uzanan zengin bir hikayeyi barındırıyor. ‘Erkilet Güzeli’ türküsü de bölgenin bağ bozumu geleneğini ve toplumsal hafızasını kuşaktan kuşağa taşıyan kültürel miraslardan biri olmayı sürdürüyor.
